Ngành Đường Sắt Việt Nam Làm Chủ Đường Sắt Tốc Độ Cao

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đang chuẩn bị những bước đi chiến lược cho tương lai. Đơn vị này khẳng định sẵn sàng tiếp nhận quản lý và vận hành đường sắt tốc độ cao. Nền tảng kinh nghiệm thực tế từ hệ thống hiện hữu là một lợi thế rất lớn. Nếu được đào tạo bài bản và sớm, đội ngũ nhân sự hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ. Việt Nam hướng tới việc không còn phụ thuộc quá nhiều vào các chuyên gia nước ngoài. Công tác bảo trì và vận hành cần được thực hiện bởi chính bàn tay người Việt. Đây là mục tiêu trọng tâm trong lộ trình phát triển hạ tầng giao thông quốc gia. Những thành tựu về thông tin tín hiệu thời gian qua đã chứng minh năng lực này.

Chiến lược đào tạo nguồn nhân lực đi trước một bước

Nhân sự là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của siêu dự án đường sắt. Ngành đường sắt đã xây dựng kế hoạch đào tạo dài hạn đến năm 2045.

Cử cán bộ kỹ thuật đi tu nghiệp tại các quốc gia phát triển

VNR đã chủ động ký kết hợp tác với những cường quốc về đường sắt trên thế giới. Các đối tác lớn bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đang hỗ trợ đào tạo. Hiện nay đã có khoảng 300 nhân lực được gửi đi học tập tại Hàn Quốc theo biên bản ghi nhớ. Sáu lớp học chuyên sâu về cơ khí và thông tin tín hiệu đang diễn ra tại Trung Quốc. Trong quý 1 năm 2026, các kỹ sư trình độ cao sẽ tiếp tục được cử đi đào tạo. Việc bám sát hiện trường từ khâu lắp đặt giúp đội ngũ kỹ thuật nắm rõ cấu trúc hệ thống. Điều này nâng cao khả năng xử lý sự cố và tối ưu hóa công tác bảo trì sau này. Kinh nghiệm “thực chiến” giúp họ không còn bỡ ngỡ khi tiếp cận các công nghệ mới.

Ưu thế của việc đào tạo chuyển đổi từ nhân lực sẵn có

Việc đào tạo mới một kỹ sư đường sắt bậc cao có thể mất tới tám năm. Tuy nhiên, nếu đào tạo chuyển đổi từ người có kinh nghiệm, thời gian chỉ còn ba năm. Những người làm trong ngành vốn đã có kiến thức nền tảng về thông tin và tín hiệu. Họ có khả năng hấp thụ công nghệ mới nhanh hơn rất nhiều so với người ngoài ngành. Điều này không chỉ rút ngắn thời gian mà còn tiết kiệm kinh phí đáng kể cho Nhà nước. Trường Cao đẳng Đường sắt đã xây dựng bốn chương trình liên kết đào tạo quốc tế chuyên sâu. Các khóa đào tạo về lái tàu và điều độ chạy tàu đang được triển khai khẩn trương. Đội ngũ cán bộ kỹ thuật hiện tại là nguồn tài nguyên quý giá cho các dự án mới.

Khát vọng tự chủ công nghệ thông tin tín hiệu đường sắt

Thông tin tín hiệu được coi là “linh hồn” của hệ thống vận tải đường sắt hiện đại. Việt Nam đã đạt được những bước tiến đột phá trong việc làm chủ lĩnh vực này.

Tự tích hợp hệ thống và giảm sự phụ thuộc vào nước ngoài

Thời gian qua, VNR đã tích hợp thành công nhiều hệ thống điều độ chạy tàu hiện đại. Việc tự chủ này giúp tiết kiệm chi phí mua sắm và bảo trì thiết bị từ nước ngoài. Các kỹ sư Việt Nam hiện đã làm chủ được hệ thống liên khóa điện tử phức tạp. Đây là cơ sở để nghiên cứu các thiết bị thay thế phù hợp với điều kiện thực tế. Sự chủ động giúp ngành đường sắt ứng phó nhanh với các yêu cầu về duy tu bảo dưỡng. Các tập đoàn viễn thông lớn cũng khó tiếp cận sâu vào chuyên ngành đặc thù này. Chỉ có những người gắn bó với đường sắt mới hiểu rõ cấu trúc và tính vận hành. Làm chủ thông tin tín hiệu là chìa khóa để vận hành đường sắt tốc độ cao an toàn.

Mục tiêu nội địa hóa thiết bị và phần mềm trung tâm điều hành

Lộ trình giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu làm chủ hoàn toàn việc vận trì hệ thống tín hiệu. Ngành đường sắt hướng tới nội địa hóa khoảng 50% thiết bị điện khí hóa tốc độ cao. Trong giai đoạn tiếp theo, Việt Nam sẽ tự chủ phần mềm trung tâm điều hành vận tải. Các đối tác nước ngoài sẽ chỉ đóng vai trò hỗ trợ thiết kế trong các hệ thống phức tạp. Sau năm 2035, một hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước sẽ chính thức hình thành. Việt Nam có thể tham gia cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho các nước trong khu vực. Đây là tham vọng lớn nhằm nâng tầm vị thế của ngành đường sắt trên trường quốc tế. Sự tự chủ này mang lại lợi ích kinh tế lâu dài và đảm bảo an ninh quốc gia.

Sẵn sàng cho các siêu dự án đường sắt trong thập kỷ tới

Nhiều dự án đường sắt mới đang được chuẩn bị triển khai trên khắp cả nước. Quy mô nhân sự cần thiết cho các dự án này là vô cùng khổng lồ.

Nhu cầu nhân lực cho dự án Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng

Dự kiến dự án đường sắt này sẽ đi vào vận hành khai thác từ năm 2030. Riêng mảng thông tin tín hiệu cần tới khoảng 4.600 nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Hiện tại đội ngũ cán bộ chuyên trách của VNR chỉ có khoảng 1.700 người. Do đó các khóa đào tạo cấp tốc đang được tổ chức để kịp đáp ứng nguồn cung. Mục tiêu là khi dự án đưa vào khai thác có thể vận hành trơn tru ngay lập tức. Đây là một bài toán hóc búa về quản trị nhân sự mà ngành đường sắt đang nỗ lực giải quyết. Việc chuẩn bị từ sớm giúp giảm áp lực khi bước vào giai đoạn vận hành thực tế. Mọi nguồn lực đang được tập trung tối đa cho những dự án mang tính bước ngoặt này.

Kiến nghị các cơ chế đặc thù để phát triển công nghiệp đường sắt

VNR đã đưa ra những kiến nghị quan trọng gửi tới Chính phủ và các bộ ngành liên quan. Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng đặc thù cho các nhiệm vụ mang tính chiến lược. Chính sách bắt buộc chuyển giao công nghệ từ nhà thầu nước ngoài là yếu tố rất quan trọng. Việt Nam cần các ưu đãi đặc biệt để thu hút tập đoàn kinh tế lớn tham gia nghiên cứu. Sự liên doanh giữa doanh nghiệp trong nước và quốc tế sẽ giúp tiếp cận công nghệ nhanh hơn. Việc nội địa hóa cần được thực hiện theo một lộ trình nghiêm ngặt và có sự hỗ trợ. Các cơ chế này sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển bền vững. Ngành đường sắt cần một đòn bẩy đủ mạnh để thực hiện cuộc cách mạng về hạ tầng.

Kết luận

Lộ trình làm chủ đường sắt tốc độ cao của Việt Nam đang dần trở thành hiện thực. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự và công nghệ cho thấy tầm nhìn xa của ngành. Chúng ta không chỉ xây dựng những tuyến đường mới mà còn xây dựng một nền công nghiệp. Niềm tin vào khả năng tiếp thu và sáng tạo của kỹ sư Việt Nam là hoàn toàn có cơ sở. Những chuyến tàu tốc độ cao do người Việt quản lý sẽ sớm xuất hiện trên bản đồ giao thông. Đây là niềm tự hào và cũng là trách nhiệm lớn lao của toàn ngành đường sắt Việt Nam. Hành trình tiến tới hiện đại hóa vẫn còn nhiều khó khăn nhưng mục tiêu đã rất rõ ràng. Sự ủng hộ của Nhà nước và nhân dân sẽ là động lực để đường sắt Việt Nam vươn xa.

Xem thêm

Vận chuyển hàng hóa bằng đường sắt từ Sài Gòn đi Đà Nẵng

Vận chuyển xe điện VinFast từ Huế đến Thái Nguyên bằng đường sắt cùng Vietrail